İçindekiler

Azerbaycan’da ne kadar Türk olduğu sorusunun kestirme cevabı şudur: Ülke nüfusunun yaklaşık %92’si resmen Azerbaycan Türkü olarak kaydedilmiştir. 10 milyonu aşan toplam nüfus göz önüne alındığında, bu rakam yaklaşık 9,2 milyonluk devasa bir Türk varlığına tekabül eder. Ancak bu sadece kuru bir istatistik değil; Hazar’ın kıyısından Kafkasya’nın zirvelerine uzanan, dilsel, kültürel ve genetik kodları Oğuz boylarına dayanan kadim bir sürekliliğin yaşayan kanıtıdır. Modern Azerbaycan, homojen bir Türk kimliği üzerine inşa edilmiştir.

Tarihsel Süreklilik ve Kimlik İnşasının Temelleri

Azerbaycan coğrafyasındaki Türk varlığını anlamak için sadece bugünün nüfus sayımlarına bakmak, okyanusu bir bardak suyla ölçmeye benzer. Bu topraklar, Selçuklu akınlarından çok önce, İskit-Saka döneminden itibaren Türk dilli kavimlerin ayak izlerini taşımaktadır. Ancak asıl konsolidasyon, 11. yüzyılda Oğuz Türklerinin bölgeye kalıcı olarak yerleşmesiyle perçinlenmiştir. Safavi, Afşar ve Kaçar hanedanlıkları boyunca bu kimlik, siyasi bir zırha bürünmüştür. Sovyetler Birliği döneminde "Azerbaycanlı" üst kimliği altında bazen "Türk" ifadesinden kaçınılmış olsa da, 1991 bağımsızlık ilanıyla birlikte öz kimliğe dönüş süreci hız kazanmıştır.

Bugün Azerbaycan Türklüğü, sadece bir etnisite değil, aynı zamanda devletin kurucu iradesidir. Ülkedeki Türk varlığı; Nahçıvan’ın en ücra köylerinden Gence’nin tarih kokan sokaklarına kadar her yerde lisanen ve ruhen hissedilir. Diğer etnik azınlıkların (Lezgiler, Talışlar, Avarlar) varlığı, bu baskın Türk kimliğiyle çatışan değil, aksine tarihsel süreçte bu kimlikle harmanlanmış zengin bir mozaik oluşturur. Ancak kantara vurduğumuzda, demografik terazi kararlı bir şekilde Türk varlığından yana ağır basmaktadır. Azerbaycan anayasasında belirtilen devlet dili "Azerbaycan dili" olsa da, bu dilin Anadolu Türkçesi ile olan organik bağı ve Oğuz grubu içerisindeki konumu, nüfusun ezici çoğunluğunun Türk aidiyetini tartışmasız kılar.