Müzik, insanlık tarihinin en eski ve evrensel ifade biçimlerinden biridir. Kelimelerin kifayetsiz kaldığı yerde başlayan, ruhun derinliklerine dokunan bu sanat dalı, günümüzden binlerce yıl önce de insanların hayatındaydı. Peki, modern anlamda "şarkı" kavramını düşündüğümüzde, dünyadaki ilk şarkıyı kim çıkardı? Birileri çıkıp ilk defa nota yazdı mı, yoksa bu zamanla evrilen kolektif bir insan mirası mı? Bu soruların yanıtı, antik çağların arkeolojik kalıntılarında ve çivi yazılı kil tabletlerde saklıdır.
Şarkının Kökeni ve "İlk" Kavramı
"Dünyadaki ilk şarkı" dendiğinde akla genellikle tek bir isim veya tek bir sanatçı gelse de, antropolojik ve müzikolojik açıdan durum biraz daha komplikedir. İnsanlığın sesleri ritmik bir biçimde kullanması, konuşmanın bile öncesine dayanır. Arkeologlar tarafından mağaralarda bulunan kemik flütler, ilk insanların on binlerce yıl önce bile müzik yaptığını kanıtlamaktadır.
Ancak mesele sadece ses çıkarmak ya da doğaçlama mırıldanmak değil, bir eserin kayıt altına alınması, yani nota ve söz olarak gelecek nesillere aktarılmasıdır. İşte bu noktada tarih, bizi milattan önce 2. binyıla, günümüz Suriye sınırları içinde yer alan antik Ugarit kentine götürür.
Ugarit Tabletleri ve Hurri İlahileri
1950'li yıllarda Akdeniz kıyısındaki antik Ugarit (bugünkü Ras Şamra) kentinde yapılan kazılarda, arkeoloji dünyasını sarsan kil tabletler gün ışığına çıkarıldı. Çivi yazısıyla yazılmış olan bu 36 parça tablet, insanlık tarihinin bilinen en eski müzik notalarını barındırıyordu.
Hurri uygarlığına ait olan bu eserler, literatüre "Hurri İlahileri" (özellikle en sağlam kalanı olan h.6 numaralı tablet) olarak geçti. Yaklaşık 3.400 yıllık (M.Ö. 1400'ler) bu tabletler, sadece dünyanın en eski şarkı sözlerini değil, aynı zamanda o şarkının bir enstrümanla (büyük ihtimalle lirik veya arp benzeri bir çalgıyla) nasıl çalınacağına dair akort ve nota talimatlarını da içeriyordu.
İlk Şarkı Kime Yazılmıştı ve Sözlerinde Ne Vardı?
Mezopotamya'nın bu gizemli mirası, tanrıçalara adanmış dini bir metindi. Hurri İlahileri içinde en eksiksiz ulaşılan h.6 numaralı eser, ay tanrısının eşi ve aynı zamanda bahçelerin, verimliliğin tanrıçası olan Nikkal'e ithafen yazılmış bir yakarıştı.
Tabletlerin üst kısmında ilahinin sözleri, alt kısmında ise müzikal aralıkları belirten talimatlar yer alıyordu. Şarkının içeriği incelendiğinde; kısır kadınların doğurgan kılınması için yapılan dualar, tanrıçaya sunulan adaklar ve ruhsal bir arınma çabası göze çarpar. Eserin sonunda yazıcı olarak "Ammurabi" adı geçse de, bu kişinin şarkıyı bestalleyen kişi mi yoksa sadece tablete aktaran kâtip mi olduğu tarihçiler arasında hâlâ tartışma konusudur.
Hurri İlahisi'nin günümüzdeki uyarlamasını dinlemek için buraya göz atabilirsiniz.
Bu video, milattan önce yazılmış kil tabletlerdeki nota talimatlarının modern enstrümanlarla nasıl hayat bulduğunu ve binlerce yıl önceki melodilerin günümüzde nasıl yankılandığını anlamak açısından harika bir işitsel örnek sunmaktadır.
Kil Tabletlerden Yükselen 3400 Yıllık Melodi
Arkeolojik kazılar sonucunda gün ışığına çıkarılan bu olağanüstü keşif, müziğin sadece sözlü bir gelenek olmadığını, aynı zamanda insanlığın en eski kayıt sistemlerinden biriyle kalıcılaştırıldığını kanıtlamaktadır. Suriye'deki antik Ugarit kentinde bulunan ve MÖ 14. yüzyıla tarihlenen kil tabletler, Hurri İlahisi (özellikle H.6 no'lu tablet) olarak bilinir. Bu eser, notaları ve çalınış talimatları eksiksiz bir şekilde günümüze ulaşabilen tarihin bilinen en eski şarkısı olma unvanını taşır.
Müziğin Evrensel Mirası
Bu toprak tabletler üzerinde yapılan uzun soluklu akademik çalışmalar, antik dönem insanlarının akort sistemlerini, melodi yapılarını ve estetik anlayışlarını gözler önüne sermiştir. Ay tanrıçası Nikkal'e adanan bu ilahi, binlerce yıl öncesinin duygularını, inançlarını ve ses dünyasını bugüne taşıyan eşsiz bir köprüdür. Her ne kadar ilk insan sesinin veya ilk melodinin ne zaman ve kim tarafından üretildiği kesin olarak bilinmese de, Hurri İlahisi müziğin yazılı tarihteki miladını simgeler. Bugün bu melodileri dinlediğimizde, binlerce yıl önce aynı gökyüzü altında yaşayan insanların da sanatla teselli bulduğunu ve duygularını notalara döktüğünü açıkça hissederiz.
The Oldest (Known) Song of All Time
Bu video, tarihin bilinen en eski şarkısı olan Hurri İlahisi'nin günümüze nasıl ulaştığını ve nasıl seslendirildiğini görsel ve işitsel örneklerle ele almaktadır.
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.