İçindekiler

Iskanı olmayan eve elektrik aboneliği almak için temel yöntem geçici abonelik veya halk arasındaki adıyla şantiye elektriği üzerinden bireysel sözleşme yapmaktır. Ancak 3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenen geçici maddeler sayesinde 1 Temmuz 2022 tarihinden önce yapılmış binalar için yapı kayıt belgesi veya ilgili belediyeden alınan onay yazısı ile konut tarifesine geçiş imkanı tanınmıştır. Eğer binanız bu tarihten sonraysa süreç çok daha zorlayıcı bir hal alıyor. Peki, elinizde kapı gibi tapu varken neden karanlıkta kalıyorsunuz ya da neden üç katı fatura ödüyorsunuz?

Iskan belgesi nedir ve elektrik aboneliği için neden bu kadar kritiktir?

Yapı kullanım izin belgesinin hukuki ağırlığı

Iskan denilen şey aslında bir binanın "insan yaşamına uygun" olduğunun devlet nezdindeki tescilidir. İnşaat biter, mühendisler kontrol eder ve belediye onay verir. Ama işler her zaman böyle pürüzsüz gitmiyor. Türkiye'deki yapı stokunun hatırı sayılır bir kısmı maalesef bu belgeden yoksun. Iskan olmayınca elektrik idaresi binayı hala bir "şantiye" yani inşaat sahası olarak görüyor. Şantiye elektriği birim fiyatı normal konut tarifesine göre çok daha yüksek olduğu için cüzdanınızdaki delik her ay biraz daha büyüyor. And bu durum sadece yüksek fatura demek de değil; voltaj dalgalanmaları ve teknik riskler de cabası.

İmar barışı ve yapı kayıt belgesi süreci

Geçmiş yıllarda çıkarılan imar barışı düzenlemeleri iskanı olmayan binlerce konuta nefes aldırdı. Yapı kayıt belgesi aldığınızda binanız teknik olarak iskanlı sayılmasa bile idari olarak "elektrik bağlanabilir" statüsüne geçiyor. Let's be clear, bu belge her sorunu çözmüyor ama elektrik dağıtım şirketinin önündeki yasal engeli kaldırıyor. Eğer binanız 2017 veya 2022 öncesindeki o kritik tarih eşiklerinden birine takılmıyorsa işiniz nispeten kolay. Çünkü devlet bazen biriken bu kaosu temizlemek için geçici kapılar açıyor. Ama binanız yeniyse ve müteahhit iskanı almadan kaçtıysa işte orada işler sarpa sarıyor.

Iskanı olmayan eve elektrik aboneliği nasıl alınır: Adım adım teknik süreç

Şantiye elektriğinden bireysel aboneliğe geçiş

Müteahhit inşaat başlarken bir şantiye aboneliği açar. İnşaat biter ama iskan alınmazsa tüm daireler bu tek sayaç üzerinden veya süzme sayaçlarla elektrik kullanmaya devam eder. Burada yapılması gereken ilk hamle elektrik dağıtım şirketine gidip bireysel şantiye aboneliği talep etmektir. Bunun için tapu fotokopisi, zorunlu deprem sigortası (DASK) ve binanın onaylı elektrik projesi gerekiyor. Elektrik projesi nerede derseniz, genellikle belediyenin arşivinde veya binayı yapan elektrik mühendisinin çekmecesinde olur. Dağıtım şirketi gelip sayacı mühürler ve artık faturanız müteahhide değil doğrudan sizin adınıza gelir. (Tabii yine şantiye tarifesi üzerinden ödeme yaparsınız.)

Belediyeden alınan onay yazısının mucizevi etkisi

Iskan yok ama bina tamamlanmışsa bazı durumlarda belediyeden "elektrik bağlanmasında sakınca yoktur" ibareli bir yazı alabilirsiniz. Bu yazı genellikle İmar Kanunu Geçici 11. Madde kapsamında verilir. Dağıtım şirketleri bu resmi yazıyı gördüklerinde sizi ticari tarifeden çıkarıp geçici de olsa mesken tarifesine geçirebilirler. Bu noktada 3194 sayılı kanunun güncel maddelerini iyi bilmek gerekiyor. Çünkü mevzuat sürekli değişiyor ve memurların bile bazen kafası karışabiliyor. Neden bu kadar bürokrasi var diye sormayın, burası Türkiye; burada her tuğlanın arkasında bir imza bekler.

Teknik muayene ve iç tesisat onay raporu

Dosyanızı hazırladınız ama bitmedi. Dağıtım şirketinin yetkilendirdiği bir elektrik mühendisinin gelip daire içindeki tesisatı kontrol etmesi şart. Prizlerin topraklamasından sigorta kutusunun amperajına kadar her şeye bakılır. Eğer tesisat projeye aykırıysa veya can güvenliği riski taşıyorsa abonelik başvurunuz anında reddedilir. İç tesisat uygunluk belgesi olmadan o şalter hiçbir zaman kalkmaz. Bu raporu almak için bazen ufak tefek tadilatlar yapmanız gerekebilir ki bu da ek maliyet demektir.

2022 sonrası yapılan binalarda durum neden daha zor?

Resmi Gazete'de yayımlanan kritik tarih sınırı

Hükümet 2022 yılında elektrik abonelikleri konusunda çok net bir çizgi çekti. 1 Temmuz 2022 tarihinden sonra inşa edilen binalarda iskan belgesi veya yapı kullanma izni olmadan elektrik bağlanması neredeyse imkansız hale getirildi. Bu tarihten önce yapılan binalar "kazanılmış hak" veya "imar affı beklentisi" gibi kavramlarla bir şekilde sisteme dahil edilebiliyordu. Where it gets tricky, yeni yönetmelik kaçak yapılaşmayı önlemek için dağıtım şirketlerine ağır yaptırımlar yükledi. Artık müdürün insiyatifi veya "bir tanıdık vasıtasıyla" iş çözmek pek mümkün değil. Eğer binanız 2023 yılında bittiyse ve iskanı yoksa doğrudan şantiye elektriğine mahkum kalıyorsunuz ya da iskanın alınmasını beklemekten başka çareniz kalmıyor.

Müteahhidin sorumluluğu ve rücu hakkı

Daireyi alırken size "iskanı haftaya alıyoruz" diyen müteahhit ortadan kaybolduysa hukuki süreç başlatmanız kaçınılmazdır. Iskanı olmayan bir evde yüksek elektrik faturası ödemek zorunda kalmanız bir maddi zarardır. Borçlar Kanunu çerçevesinde bu zararı müteahhitten tazmin etme hakkınız bulunuyor. But dava süreçleri yıllar sürdüğü için bu süre zarfında yine geçici abonelikle idare etmek zorundasınız. Tüketici Hakem Heyeti kararları bu konuda bazen hızlı çözüm üretebiliyor. Özellikle ortak alan giderlerinin bölüştürülmesi konusunda komşularla aranızda bir protokol yapmanız hayat kurtarır.

Mesken tarifesi ile şantiye tarifesi arasındaki devasa fark

Maliyet analizi ve kayıp-kaçak bedelleri

Şantiye elektriği kullandığınızda sadece birim fiyattan darbe yemezsiniz; aynı zamanda KDV ve dağıtım bedelleri de ticari statü üzerinden hesaplanır. Ortalama bir aile konut tarifesinde 500 TL fatura öderken, aynı kullanım şantiye tarifesinde 1400 TL seviyelerine kadar çıkabiliyor. Bu da yıllık bazda ciddi bir servetin boşa gitmesi demek. The thing is, şantiye aboneliğinde reaktif güç bedeli gibi konutlarda olmayan ek kalemler de karşınıza çıkabilir. Eğer binadaki diğer daireler boşsa ve trafo kapasitesi yüksekse, tüm o boşluktaki kayıp bedeli sizin faturanıza yansıtılır.

Yasal boşluklar ve geçici çözüm önerileri

Bazı kullanıcılar şantiye elektriğinden kurtulmak için jeneratör veya güneş paneli gibi alternatiflere yöneliyor. Ancak off-grid sistemler ilk yatırım maliyeti açısından oldukça pahalıdır. Diğer bir yol ise binanın bir bölümünün (örneğin giriş katındaki bir dükkanın) iskanlı olması durumunda oradan hat çekmeye çalışmaktır ki bu yasal olarak "usulsüz elektrik kullanımı" suçuna girer. Sakın bu topa girmeyin. Bunun yerine dağıtım şirketiyle protokol yaparak iskan süreci tamamlanana kadar indirimli geçici abonelik talep etmeyi deneyin. Bazen toplu başvurularda (tüm apartman sakinleri birlikte gittiğinde) bölge müdürlükleri daha yapıcı çözümler sunabiliyor.