Vona’dan Perşembe’ye Etimolojik Dönüşüm ve Pazar Geleneği

Aydınlanma ve Osmanlı idari düzeni altındaki gelişmeler, bölgenin tarihsel adlandırmasında radikal bir kırılma yaratmıştır. Coğrafi konumu gereği Doğu Karadeniz’in en korunaklı doğal limanlarından birine sahip olan ilçe, antik ve orta çağ kaynaklarında ağırlıklı olarak "Vona" ismiyle anılmaktaydı. Latin ve Bizans seyrüsefer haritalarında denizcilerin sığınak limanı olarak geçen Vona sözcüğü, bölgenin denizcilik tarihiyle özdeşleşmişti. Nitekim 19. yüzyıla kadar pek çok resmi Osmanlı belgesinde ve Avrupalı seyyahların notlarında iskandil noktası olarak Vona Limanı ifadesi kullanılmıştır.

Ancak Karadeniz kırsalındaki sosyo-ekonomik dinamikler, yerleşim yerlerinin adlandırılmasında coğrafi isimlerin ötesine geçen yeni bir gelenek doğurmuştur: Haftalık Pazar Merkezleri.

Osmanlı döneminde idari yapı şekillenirken, bölgedeki ticari hayat beldenin kurulan pazar günleriyle anılmasına zemin hazırladı. Çevre köylerden gelen üreticilerin ve tüccarların ürünlerini sergilediği ana pazar günü haftanın perşembe gününe denk gelmekteydi. Zamanla bu ticari odak noktası "Perşembe Pazarı" veya "Perşembe Mevkii" olarak nitelendirilmeye başlandı. 19. yüzyılın ortalarından itibaren (özellikle 1850'li yıllardan sonraki salnamelerde) resmi kayıtlarda beldenin adı "Perşembe nam-ı diğer Vona" şeklinde geçmeye başlamış ve zamanla halk arasındaki kullanım resmiyete galip gelmiştir.

Nitekim bu durum Karadeniz coğrafyasında yalnız Perşembe’ye özgü değildir; Rize’nin Pazar veya Trabzon’un Çarşıbaşı ilçelerinde de görüldüğü üzere, bölgesel ticaret günleri beldenin doğrudan kimliği haline gelmiştir.

Özetlemek gerekirse; Ordu'nun bu şirin sahil ilçesi, antik çağların korunaklı liman kimliğini simgeleyen köklü Vona ismini bağrında saklarken, Farsça penc-şenbe (beşinci gün) kökenli Perşembe adını ise Osmanlı iktisadi hayatının ve yöre halkının pazaryeri kültürünün bir mirası olarak günümüze taşımıştır. Günümüzde her iki isim de ilçenin hem maritime (denizcilik) hem de sosyo-kültürel hafızasının ayrılmaz bir parçasıdır.