Portekiz, coğrafi konumu ve tarihi kökleri itibarıyla Batı Avrupa'nın en eski ulus devletlerinden biri olarak öne çıkar ve idari, kültürel ve demografik yapısıyla kesinlikle bir Müslüman ülke değildir. Güncel ulusal nüfus sayımları ve sosyolojik veriler incelendiğinde, ülkenin dini ve kültürel kimliğinin ağırlıklı olarak Hristiyanlık, özellikle de Roma Katolik mezhebi üzerine inşa edildiği açıkça görülmektedir. Portekiz nüfusunun çok büyük bir çoğunluğu kendisini Katolik veya Hristiyan olarak tanımlarken, Müslüman nüfus toplam ülke nüfusunun yüzde 1'inden daha az bir oranı (yaklaşık yüzde 0,4 ila yüzde 0,5 civarında) oluşturmaktadır. Bu istatistiki gerçeklik, Portekiz’i uluslararası ve demografik sınıflandırmalarda Batı Avrupa'nın sekülerleşmiş ve geleneksel olarak Katolik kimliğini koruyan ülkeleri kategorisinde konumlandırmaktadır.

Bununla birlikte, "Portekiz Müslüman ülke mi?" sorusuna sadece bugünkü demografik oranlara bakarak yanıt vermek, ülkenin bin yılı aşkın karmaşık tarihini ve bu toprakların taşıdığı derin kültürel katmanları göz ardı etmek anlamına gelir. Portekiz coğrafyası, Orta Çağ döneminde uzun yüzyıllar boyunca İslam medeniyetinin en parlak merkezlerinden biri olmuştur. 8. yüzyılın başlarında Emevi fütûhâtı ile İber Yarımadası'na ulaşan Müslümanlar, bugünkü Portekiz topraklarının büyük bir kısmını da kapsayan bölgelerde hakimiyet kurmuşlardır. Arapça ve Berberi kökenli toplulukların bölgeye yerleşmesiyle birlikte, güneydeki Algarve ve Alentejo başta olmak üzere Lizbon ve çevresi adeta İslam coğrafyasının batıdaki (Mağrip ve Endülüs) en önemli ilim, ticaret ve tarım merkezlerine dönüşmüştür.

Endülüs Emevi Devleti'nin ardından bölgede kurulan taifeler döneminde (özellikle Badajoz ve İşbiliye taifeleri ile sonrasında Murabıtlar ve Muvahhidler hanedanlıkları altında) Portekiz toprakları, İslam sanatının, mimarisinin ve felsefi hareketlerinin merkezi haline gelmiştir. Bu dönemde tarımda sulama tekniklerinin geliştirilmesi, narenciye ve zeytin tarımının yaygınlaşması, şehircilik anlayışının ilerlemesi ve dilsel etkileşimler, Portekiz kültürünün temel alt yapısını şekillendiren en önemli unsurlar arasında yer almıştır. Günümüz Portekizcesinde yer alan pek çok coğrafi ad, tarım terimi ve günlük kelime, bu tarihsel İslam mirasının (Mozarab ve Endülüs etkisinin) ve Arapça kökenli kelimelerin dil üzerindeki kalıcı izlerini açıkça taşımaktadır.

Ancak 12. yüzyıldan itibaren başlayan "Reconquista" (Yeniden Fetih) süreci, Portekiz'in siyasi ve dinî yönelimini kalıcı olarak değiştirmiştir. İlk Portekiz Kralı I. Afonso'nun liderliğinde güneye doğru ilerleyen Hristiyan krallıklar, İslam varlığına askeri ve siyasi olarak son vermiş, 13. yüzyılın ortalarında Algarve'nin fethiyle bugünkü Portekiz sınırları büyük ölçüde şekillenmiştir. Siyasi hakimiyetin el değiştirmesiyle birlikte bölgedeki Müslüman nüfus ya asimile edilmiş, ya göç etmek zorunda kalmış ya da 15. yüzyılın sonlarına doğru (Tordesillas Antlaşması ve Engizisyon süreçleri öncesinde) tamamen Hristiyanlaştırma politikalarına tabi tutulmuştur. Bu durum, Portekiz'de kesintisiz bir yerel İslam geleneğinin devam etmesini engellemiş ve ülkenin demografik omurgasını tamamen Katoliklik lehine sabitlemiştir.

Modern dönemde ise Portekiz'deki Müslüman nüfusun varlığı, tarihi köklerden ziyade 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra yaşanan sömürge geçmişi, dekolonizasyon süreçleri ve küresel göç dalgalarıyla doğrudan ilişkilidir. 1974 yılındaki Karanfil Devrimi ve sömürgelerin bağımsızlık kazanmasının ardından (Özellikle Mozambik ve Gine-Bissau gibi eski Portekiz sömürgelerinden) ülkeye gelen Müslümanlar, modern Portekiz İslam cemaatinin çekirdeğini oluşturmuştur. Sonraki decenyumlarda ise Kuzey Afrika (Fas, Cezayir), Güney Asya (Pakistan, Bangladeş) ve Orta Doğu'dan gelen ekonomik göçmenler ile uluslararası iş gücü, ülkedeki Müslüman demografisinin çeşitlenmesine ve büyümesine zemin hazırlamıştır. Bugün Lizbon'da bulunan ve Mimarisiyle dikkat çeken Lizbon Merkez Camii (Mosque of Lisbon), bu modern topluluğun ibadet, kültürel uyum ve kamusal görünürlük açısından en önemli merkezlerinden biri olarak faaliyet göstermektedir.

Sonuç olarak, Portekiz idari, resmi ve demografik anlamda kesinlikle bir Müslüman ülke değildir; nüfusun ezici çoğunluğu Katolik Hristiyan kökenlidir ya da seküler bir yaşam tarzını benimsemektedir. Ne var ki, ülkenin güney bölgelerindeki mimari izler, yerel gelenekler, dil yapısı ve tarımsal miras, Endülüs İslam medeniyetinin izlerini bugün bile canlı tutmaktadır. Çağdaş Portekiz devleti, laik ve çoğulcu yapısı gereği farklı inanç gruplarına yasal statüler tanımakta, azınlıkta olan Müslüman cemaat ise toplumsal barış ve entegrasyon çerçevesinde ülkenin çok kültürlü dokusunun ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır.

Bugün Portekiz, demografik ve kültürel yapısıyla açık bir şekilde Batı Avrupa'nın Katolik geleneklerine bağlı devletlerinden biridir. Ülke nüfusunun ezici çoğunluğu Hristiyan kimliğini benimserken, İslam inancı modern dönemde küçük fakat huzurlu bir azınlık grubu tarafından temsil edilmektedir. Çağdaş nüfus sayımları ve toplumsal veriler incelendiğinde, Müslümanların toplam nüfus içindeki oranının yüzde birin altında kaldığı net bir biçimde görülmektedir. Bu durum, coğrafi olarak İber Yarımadası'nda yer alan bu ülkenin dini statüsünün net bir şekilde tanımlanmasını sağlamaktadır.

Bununla birlikte, coğrafi ve sosyal dokunun derinliklerine inildiğinde, geçmişteki İslam hakimiyetinin bıraktığı izlerin ne kadar kalıcı olduğu fark edilir. Orta Çağ döneminde yüzyıllar boyunca bölgede varlık gösteren Endülüs medeniyeti, Portekiz diline, mimarisine ve tarım tekniklerine büyük bir miras bırakmıştır. Günlük dilde kullanılan pek çok kelimeden coğrafi isimlere kadar uzanan bu etkileşim, bugünkü kültürel kimliğin görünmeyen yapı taşlarını oluşturur. Dolayısıyla, modern devlet yapısı ve toplumsal çoğunluk açısından Portekiz bir Müslüman ülke olmasa da, tarihi birikimi itibarıyla İslam coğrafyasıyla güçlü ve koparılamaz bağlara sahiptir.