İçindekiler
Müzik, insanlık tarihi kadar eski ve evrensel bir ifade biçimidir. Duyguların, hikayelerin ve kültürlerin nesilden nesile aktarılmasında en etkili araçlardan biri olan şarkı söyleme eylemi, insan sesinin en saf ve büyüleyici performans alanıdır. Peki, bu büyüleyici sanatı icra eden, sesini bir enstrüman gibi kullanarak dinleyicileri etkileyen kişiye genel olarak ne denir?
Bu soru, müziğin türüne, icra edilen döneme, kullanılan ses aralığına ve coğrafi kültürlere göre oldukça zengin bir terminoloji barındırır. Bu kapsamlı makalenin ilk bölümünde, "şarkı söyleyen kişiye ne denir" sorusunun temel yanıtlarını, müzik teorisindeki sınıflandırmaları ve vokal sanatının kökenlerini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Temel Tanım: Şarkıcı ve Vokalist
Türkçede melodi eşliğinde veya a capella (eşliksiz) olarak sözlü eserleri seslendiren kişiye doğrudan şarkıcı veya hanende denir. Kelime kökeni itibarıyla "şarkı" söyleyen anlamını taşıyan şarkıcı, popüler kültürden geleneksel müziğe kadar geniş bir yelpazede kullanılan en yaygın tanımıdır.
Bunun yanı sıra, modern müzik endüstrisinde ve özellikle batı müziği etkileşimli türlerde (caz, rock, pop, blues vb.) sıklıkla karşılaştığımız bir diğer terim ise vokalisttir. Vokalist kelimesi, Latince "ses" anlamına gelen vox kökünden türetilmiştir ve sesini bir müzik aleti gibi kullanan sanatçıyı ifade eder. Bir müzik grubunda enstrüman çalanların dışındaki ses sanatçılarını tanımlamak için hem ana solist hem de arka vokal (back vokal) anlamında vokalist terimi tercih edilir.
Klasik Batı Müziğinde Ses Sınıflandırmaları
Şarkı söyleyen kişiye ne denir sorusunun en teknik ve detaylı yanıtı, Klasik Batı Müziği ve opera sanatında sesin fiziksel özelliklerine göre yapılan sınıflandırmalarda gizlidir. Opera ve koro müziğinde her ses sanatçısı, sahip olduğu ses tınısına ve ses genişliğine (vokal aralığına) göre farklı bir unvan alır.
Kadın Sesleri (Tını ve Genişlik Sırasına Göre)
Soprano: İnsan sesinin en tınılı ve en yüksek kadın ses türüdür. Renkleri ve dramatik yapılarına göre coloratura soprano, lirik soprano ve dramatik soprano gibi alt kollara ayrılır.
Mezzo-Soprano: Soprano ile contralto arasında yer alan, orta-yüksek kadın sesidir. Opera dünyasında genellikle güçlü, sıcak ve derin karakterleri canlandıran ses sanatçıları bu gruptadır.
Contralto (Alto): Kadın ses grupları içindeki en kalın ve nadir bulunan ses türüdür.
Erkek Sesleri (Tını ve Genişlik Sırasına Göre)
Tenor: Erkek seslerinin en yüksek tırıla sahip olanıdır. Klasik operalarda genellikle başrol kahramanlarının seslendirilmesinde tenor sesler tercih edilir.
Bariton: Tenor ile bas arasında yer alan, en yaygın erkek ses türüdür. Ne çok ince ne de çok kalındır; dengeli bir tınıya sahiptir.
Bas: Erkek seslerinin en kalın ve derin olanıdır. Görkemli, otoriter ya da gizemli rolleri seslendiren opera sanatçıları bu grupta yer alır.
Geleneksel Türk Müziğinde İcracılar
Türk sanat müziği, halk müziği ve geleneksel formlarda şarkı söyleyen kişileri tanımlamak için kullanılan köklü ve zengin kelimeler de mevcuttur. Tarihsel süreçte bu unvanlar sanatçının icra ettiği türe göre şekillenmiştir:
Hanende: Divan edebiyatında ve klasik Türk musikisinde ses sanatçılarına verilen geleneksel isimdir. "Söyleyen, ezgi okuyan" anlamına gelir.
Türkücü / Aşık / Ozan: Türk halk müziğinde geleneksel ezgileri, koşmaları ve türküleri seslendiren kişilere denir. Ozanlar ve aşıklar sadece şarkı söylemekle kalmaz, aynı zamanda bağlama eşliğinde kendi şiirlerini de icra ederler.
Müezzin / Gazelhan: Dinî veya geleneksel formlarda özel icralar gerçekleştiren, ezan okuyan veya gazel (doğaçlama vokal formu) icra eden ses sanatçısı demektir.
Popüler Kültürde Solist Kavramı
Grup müziğinin merkezinde yer alan ve şarkının ana melodisini seslendiren kişiye solist (lead vocalist) denir. Solist kelimesi İtalyanca "yalnız, tek başına" anlamına gelen solo sözcüğünden türetilmiştir. Bir müzik grubunda en ön planda duran, şarkı sözlerini aktaran ve dinleyici ile doğrudan bağ kuran ana figürdür.
Şarkı söyleyen kişinin unvanı müziğin tarzına ve icra biçimine göre değişiklik gösterse de, temelinde insan duygularını sese dökme sanatı yatar. Makalemizin bu ilk bölümünde ses türlerini ve genel tanımları inceledik; devam eden bölümde ise vokal teknikleri ve dünya müzik kültürlerindeki özel unvanları ele alacağız.
...Müzik dünyasında ses icracılarının sınıflandırılması yalnızca popüler kültürle sınırlı kalmaz; aynı zamanda akademik ve geleneksel ayrımları da kapsar. Örneğin, klasik Batı müziği geleneklerinde veya opera sahnelerinde şarkı söyleyen kişilere genel anlamda "vokalist" veya "solist" denmesinin ötesinde, ses rengine ve tonal sınırlarına göre özel unvanlar verilir. Kadın seslerinde soprano, mezzo-soprano ve alto; erkek seslerinde ise tenor, bariton ve bas gibi terimler, şarkı söyleyen kişinin ses sınırlarını ve icra ettiği dönemin/türün karakteristiğini belirler. Bu bağlamda, her ses sanatçısı aslında kendi ses teline ve anatomik yapısına uygun branşlarda uzmanlaşır.
Geleneksel Türk müziğinde veya halk müziğinde ise şarkı söyleyen kişiye daha çok "icracı", "ses sanatçısı" veya yöresel geleneklere göre "aşık", "ozan", "gazelhan" gibi kültürel kökleri derin unvanlar yakıştırılır. Bir gazeli orkestrasız veya geleneksel usulle seslendiren birine gazelhan denirken, türküleri asırlık bir gelenekle aktaran kişilere halk ozanı ya da mahalli sanatçı unvanı verilir. Popüler müzik endüstrisinde ise bu terimler biraz daha sadeleşerek "popüler müzik şarkıcısı", "yorumcu" veya "şarkı yazarı-yorumcu (singer-songwriter)" gibi modern kavramlara evrilmiştir.
Sonuç olarak, şarkı söyleyen kişiye ne denileceği sorusu; müziğin türüne, icra edilen ortamın resmiyetine, sanatçının kariyer basamaklarına ve ses rengine göre değişkenlik gösterir. Günlük hayatta en yaygın karşılığı "şarkıcı" veya "vokalist" olsa da, profesyonel platformlarda bu unvanlar sanatın derinliğini ve icra edilen estetiği yansıtacak şekilde zenginleşmeye devam etmektedir. Müziğin evrensel dilinde sesini enstrüman gibi kullanan her birey, kendine has bu unvanlarla kültür tarihindeki yerini alır.
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.