Sinop'un Tarihsel Demografisinde Gayrimüslim Unsurlar ve Ermeni Varlığı

Anadolu’nun en eski yerleşim yerlerinden biri olan Sinop, coğrafi konumu ve doğal limanı sayesinde tarih boyunca pek çok farklı medeniyete, kültüre ve etnik gruba ev sahipliği yapmıştır. Karadeniz’in ticaret ve denizcilik merkezlerinden biri olan bu yarımada kentinin demografik yapısı, yüzyıllar boyunca hem iç göçler hem de imparatorlukların iskân politikaları doğrultusunda şekillenmiştir. Özellikle Osmanlı dönemi arşiv kayıtları, tahrir defterleri ve temettüat defterleri incelendiğinde, Sinop’un sadece Müslüman Türk nüfusa değil, aynı zamanda hatırı sayılır bir gayrimüslim cemaate de ev sahipliği yaptığı açıkça görülmektedir. Bu bağlamda, kentin sosyal ve ekonomik dokusunu oluşturan unsurlar arasında Rumların yanı sıra az sayıda da olsa Ermeni nüfusun varlığı da tarihi kayıtlarda yer almaktadır.

Osmanlı Döneminde Sinop’ta Ermeni Nüfusun Dağılımı

Osmanlı idaresi altında Sinop şehir merkezinde ve kırsal nahiyelerinde yaşayan gayrimüslim tebaa, genel olarak belirli mahallelerde ve köylerde yoğunlaşmıştır. Şehir merkezindeki idari ve askerî yapı genellikle kalenin içinde (içkale) konumlanırken, gayrimüslim halkın bir kısmı sur dışındaki mahallelerde ve kırsal tarım alanlarında yaşamaktaydı.

Tarihsel kaynaklar ve 19. yüzyılın ortalarına ait nüfus verileri (örneğin 1844-1845 tarihli temettüat defterleri), Sinop’un Çarşamba ve Yaykıl nahiyelerine bağlı bazı köylerde Ermeni hanelerin bulunduğunu belgelemektedir. Örneğin:

  • Kabalı Köyü: Çarşamba nahiyesine bağlı bu köyde Müslümanlar ve Ermeni gayrimüslimler bir arada yaşamıştır. Tarımsal üretim ve ziraî gelirler açısından dönemin en yüksek kırsal Ermeni gelirlerinden biri bu bölgede kaydedilmiştir.

  • Yaykıl ve Çirnik Köyleri: Yaykıl nahiyesine bağlı bu yerleşim yerlerinde de Türkler ile Ermenilerin nüfus açısından ortak bir yaşam sürdürdüğü, hane ve birey sayılarıyla defterlere işlenmiştir.

Şehir merkezinde ise Rum nüfus çoğunlukta olmakla birlikte, ticaret, zanaat ve hizmet sektörlerinde⁹⁹ küçük ölçekli bir Ermeni cemaatinin de varlığından söz edilmektedir. Seyahatname kaleme alan dönemin yabancı gezginleri ile Osmanlı sicilleri, şehirdeki Ermenilerin sayısal olarak Rumlara kıyasla oldukça az olduğunu, sosyal ve ekonomik anlamda ise genellikle mütevazi bir hayat sürdürdüklerini aktarmaktadır.

Sinop'un geçmişindeki bu çok kültürlü yapı hakkında hangi döneme ait detayları daha derinlemesine incelemek istersiniz?