Türkiye'de Bilgisayarı Kim Buldu Ve İlk Dijital Devrim Sancakları Nasıl Çekildi?

Alışveriş: Hem Fiil Kökenli Hem de Günlük Yaşamın Parçası

Alışveriş kelimesi, Türkçede sıkça kullandığımız bir sözcük olsa da kökeni oldukça ilginçtir. Bu kelime aslında bir fiilden türemiştir. "Almak" ve "vermek" fiillerine, isim-fiil anlamında gelen –ş eki getirilerek oluşturulan bir kelimedir. Yani alışveriş, sadece bir isim değil, iki fiilin eyleminin birleşmesiyle doğan bir kavramdır.

Bu yapı, Türkçenin zengin kelime üretme kabiliyetinin güzel bir örneğidir. –ş eki, –mak ve –ma ekleri gibi fiil köklerine getirildiğinde iş veya eylem anlamlı isimler oluşturur. Alışveriş de buna örnektir: bir taraftan alıp öte yandan vererek gerçekleşen karşılıklı bir eylemdir. Bu kelimenin Orhun Yazıtları’ndan çok önce, Uygur metinlerinde ve Karahanlı Türkçesi’nde de benzer biçimde kullanılmış olması, kökeninin ne kadar eski olduğunu gösterir.

Modern anlamda alışveriş, sadece bir alışveriş merkezine gitmek ya da ürün satın almakla sınırlı kalmaz. Aslında tarihsel köklerine baktığımızda, bu eylemin daha çok bir karşılıklı değiş-tokuş, bir toplumsal etkileşim olduğunu görürüz. Bugün bile bir mağazada ödeme yaparken aslında hâlâ bu eski anlamı yaşatıyoruz: bir şeyler veriyoruz, bir şeyler alıyoruz.

Alışveriş sadece bir davranış değil, kültürel ve dilsel bir miraştır da. Bu nedenle bir kelime olarak değil, bir eylem zinciri olarak ele alındığında anlamları daha da derinleşir.

Devamını oku →

Kaymak: İsim mi, Fiil mi?

Kaymak, Türkçede hem isim hem de fiil olarak kullanılabilir. Ancak bu iki kullanım tamamen farklı anlamlara gelir ve dikkatli ayırt edilmelidir.

İsim olarak “kaymak”, memeden gelen yağlı sütün soğutulup yüzeyinde toplanan özel bir süt ürünüdür. Özellikle Doğu Karadeniz ve Erzurum yörelerinde yaygın olarak tüketilir. Bu lezzetli ürün, kaymaklı tatlılar ya da bal ile birlikte kahvaltı sofralarında yer alır. İşte bu kullanımda “kaymak” kesinlikle bir isimdir.

Diğer yandan, fiil olan “kaymak” (kay- *fiil kökü*) ise bir şeyin üzerinden kayarak hareket etmesi anlamına gelir. Örneğin, “Yokuş aşağı kaydı” ya da “Elinden kaymak” gibi deyimlerde bu fiil kullanılır. Bu durumda, “kaymak” eylem bildirir ve gramer olarak fiildir.

Türk Dil Kurumu (TDK) kaynakları da bu ayrımı net şekilde yapar. C. Yakup Şimşek’in “TDK’nin Kaymağı” başlıklı yazısında da vurgulandığı gibi, “kaymak” kelimesi bağlama göre farklı türlerde yer alabilir. Yanlış anlaşılmaması için, cümlenin yapısına ve kullanılan sözcük öbeğine dikkat etmek gerekir.

Özetle, “kaymak” isimken lezzetli bir süt ürününü, fiilken ise bir hareketi ifade eder. Bu küçük fark, anlam bütünlüğünü korumada büyük rol oynar.

Devamını oku →

Allah'ın 99 İsmi: Halk Arasındaki Bilgi ve Gerçekler

Allah'ın 99 ismi terimi, özellikle Türk kültüründe yaygın olarak bilinir. Ancak bu sayı kesin bir sınırlama değil, daha çok bir geleneğin ifadesidir. Kur'an-ı Kerim'de Allah'a atfedilen isimler yüzü aşkın sayıdadır. Esmâü'l-hüsnâ, yani "Allah'ın en güzel isimleri", bu sayının çok üzerinde yer alır.

Hadislerde de pek çok ilahi isim geçer. Bazı rivayetlerde, Peygamber Efendimiz (s.a.v.) "Allah'ın doksan dokuz adı vardır, onu bilen cennete girer" buyurmuştur. Bu hadis, özellikle halk arasında "99 isim" inancını pekiştirmiştir. Ancak ileri gelen âlimler, bu rivayetin bir öğrenme yöntemi olarak doksan dokuz sayısını vurguladığını, tüm isimleri bu sayıya indirgemek anlamına gelmediğini belirtir.

Aslında, esmâü'l-hüsnâ kavramı, Allah'ın sonsuz sıfatlarını yansıtan tüm isimleri kapsar. Bunlarda her bir isim, O'nun bir hikmetini, merhametini veya kudretini yansıtır. Örneğin, Er-Rahman (Çok Merhametli), el-Gaffar (Çok Affeden), el-Melik (Kral, Hâkim) gibi isimler, her biri Allah'ın bir yönünü anlatır.

Dolayısıyla, "Allah'ın 99 ismi" ifadesi, kültürel ve öğretici bir çerçevede kullanılır. Ancak bu, ilahi sıfatların sadece bu kadar olduğunu söylemez. Müslümanlar için bu isimleri öğrenmek, O'na daha yakın olmanın yoludur. Her bir isim, ibadette, dua ve günlük yaşamda bir ilham kaynağıdır.

Devamını oku →