Beklenen fayda teorisi nedir?

Beklenen Fayda Teorisi Nedir?

Beklenen fayda teorisi, insanların riskli kararlar verirken neyi tercih edeceklerini anlamaya yardımcı olan önemli bir ekonomi kavramıdır. Özellikle belirsizlik içeren durumlarda, bireyler hangi seçeneğin kendileri için daha değerli olduğunu hesaplarken bu teori devreye girer.

Teorinin kökleri 18. yüzyıla, Daniel Bernoulli'nin St. Petersburg Paradoksu'nu 1738'de çözümlemesine kadar uzanır. Bu paradoks, matematiksel olarak sonsuz değer taşıyan bir oyunun, insanların gerçek hayatta buna karşılık çok yüksek bir ücret ödemek istememesiyle oluşan çelişiydi. Bernoulli, burada insanların sadece parasal kazancı değil, aynı zamanda bu kazançtan sağladıkları faydayı değerlendirdiğini ileri sürdü.

Örneğin, 50 lira kesin kazanmak mı, yoksa %50 olasılıkla 100 lira kazanmak (ve %50 olasılıkla hiçbir şey kazanmamak) mı daha cazip gelir? Beklenen fayda teorisi, bu tercihin sadece rakamlarla değil, kişinin risk alma isteği, geliri ve psikolojik durumuyla da ilişkili olduğunu gösterir.

Günümüzde bu teori, sigortadan yatırım kararlarına, hatta davranışsal iktisada kadar geniş bir alanda kullanılıyor. İnsanların rasyonel gibi görünen ancak subjektif tercihlerle şekillenen davranışlarını anlamak isteyenler için hâlâ temel bir referans noktası.