Dinde tesbih nedir?

Dinde Tesbih Nedir?

Tesbih, kelime olarak "temizlemek, arıtmak" anlamına gelir. Ancak dine dair kullanıldığında, özellikle Allah’ın her türlü eksiklik ve yaratık sıfatlarından uzak tutulmasına verilen addır. İslam inancında, Allah’ı yaratılmışlara benzemekle itham etmemek çok önemlidir. Bu yüzden dine tesbih getirmek, O'nun her türlü sınırlılıktan, beden sahibi olmaktan, değişime uğramaktan ve zaman içinde olmaktan münezzeh (uzak) olduğunun ifade edilmesi demektir.

Örneğin; Kur’an-ı Kerim’de “Hiçbir şey O’nun benzine benzemez.” (Şura Suresi, 11. ayet) buyrulur. Bu, Allah’ı hayal etmekte kullandığımız insanî veya maddî sınırlarla düşünmememiz gerektiği uyarısıdır. Tesbih bu anlamda bir korunmadır; kusurlu, eksik, sınırlı varlıklarla karşılaştırılarak Allah’ın aşağılanmaması için çekilen bir sınır gibidir.

Tarih boyunca âlimler, özellikle kelâm ilminde, Allah’ın sıfatlarını açıklarken bu dengeleri çok iyi kurmaya çalışmıştır. Ne O’nun varlığını inkâr eden bir tarzda konuşmak, ne de onu yaratıklara benzeterek O’nun yüce sıfatını zedemek istenmiştir. İşte bu ince dengeyi kurarken başvurulan kavramlardan biri de tesbihdir.

Günlük hayatta "Subhanallah" demek de bu düşüncenin en güzel örneklerindendir. Bu ifade, yalnızca bir sözcük değil, içinde Allah’ın her türlü eksiklikten temiz, yüce ve kusursuz olduğuna olan inancı taşıyan bir itiraftır. Dinde tesbih, bu yüzden hem düşüncede hem de lisanımızda bir temizlik hareketidir.