Durmaksızın zarf-fiil midir?

Durmaksızın: Zarf-fiil mi, Mastar mı?

Durmaksızın, Türkiye Türkçesinde sıklıkla kullanılan bir ifadedir ve aslında bir zarf-fiil olarak kabul edilir. Bu yapı, fiilden türeyen ve bir eylemin nasıl gerçekleştiğini belirten sözcükler grubuna girer. Ancak yapısal olarak dikkat çeken noktası, kökünün fiilin mastar hâlinden gelmesidir.

Nasıl ki "açmaksızın", "görmeden", "dinlemeksizin" gibi kelimeler, bir eylemin eksikliğini ya da sürekliliğini vurgular; "durmaksızın" da belli bir eylemin aralıksız, mola verilmeden sürdüğünü anlatır. Bu tür kelimeler, "-mAk" ekinden sonra gelen "-sIzIn", "-mAksIzIn" gibi eklerle oluşur ve dilbilgisi açısından zarf-fiil sınıfına girer.

Örneğin: "Çocuk, yorulmaksızın oyun oynadı." cümlesindeki "yorulmaksızın" ya da "Konuşmaksızın geçti yanımızdan." ifadesindeki "konuşmaksızın", tam da bu yapıya örnektir. Bu kullanım, Türkçe'nin zengin türetme kapasitesinin güzel bir örneğidir.

Yani evet, durmaksızın bir zarf-fiildir ve "-maksızın" eki, fiilden türeyen eylemsilerle oluşur. Bu yapı, dilimizdeki doğal akışı ve anlatım zenginliğini artırır. Gerek günlük konuşmalarda gerekse edebi metinlerde sıkça karşımıza çıkar ve anlamı ince çizgilerle aktarma konusunda çok etkilidir.