Emeviler Arap mı?

Emevîler: Arap Kökenli Bir Hanedan

Emevîler, İslam tarihinde ilk sultanlık sistemi olarak kabul edilir ve köken olarak Arap asıllıdır. Kuruluşu, Hz. Muhammed'in soyundan gelen Ebu Süfyan'ın oğlu Muaviye bin Ebû Süfyan'a kadar uzanır. Emevî hanedanı, Hz. Ali'nin ardından başlayan iç karışıklıkların ardından 661 yılında resmen iktidara geldi ve merkezi Şam olan bir devlet kurdu.

İlk başlarda İslam, tüm müminlere eşitlik esasına dayalı bir toplumsal düzen sunarken, Emevîler zamanla bu anlayışı değiştirdi. Onlar, İslam'ın evrensel yapısını değil, Arap asil sınıfının egemenliğini dayatan bir yönetim kurdu. Bu yüzden idare, Arap soyluların elinde toplandı; yerli halk ise ikinci sınıf vatandaş gibi görüldü. Özellikle İran, Mısır ve İspanya gibi çok çeşitli etnik yapıya sahip bölgelerde bu politika, hoşnutsuzluğa yol açtı.

Emevîler, geniş bir coğrafyaya hükmetti; doğuda Hazar Denizi’ne, batıda Fas ve İspanya’ya kadar uzanan bir imparatorluk kurdular. Ancak merkeziyetçi ve Arap merkezli politikaları, zamanla iç isyanlara, özellikle de Eşkiriyye ve Şii hareketlerine neden oldu. Ayrıca, Emevî yönetimindeki yozlaşma ve dini hoşgörüsüzlik, hanedanın yıkılmasında etkili oldu.

750 yılında Abbâsîler’in yükselişiyle birlikte Emevî hanedanı büyük ölçüde ortadan kalktı. Ancak İspanya’da bir soyu, Kordoba Emevîleri olarak varlığını sürdürerek İslam kültürünün batıya yayılmasında önemli bir rol oynadı.

Emevîler, İslam dünyasında Arap egemenliğinin simgesi oldu; ancak bu egemenlik, zamanla kendi çöküşlerinin temellerini de oluşturdu.