Jetler ses hızını geçince ne olur?

Ses Duvarını Aşmak: Jetler Nasıl Süpersonik Hıza Ulaşır?

Bir savaş uçağı gökyüzünde hızla ilerlerken, birdenbire kocaman bir gürültü patlar ve yerler sarsılır. Bu olayın ardında yatan fenomen, sonik patlama olarak bilinir. Peki, bu nasıl olur?

Uçak sessizce normal hızlarda uçarken etrafa yaydığı ses dalgaları, uçağın etrafında genişleyen halkalar gibidir. Ancak uçağın hızı arttıkça, bu dalgalar birbirine yaklaşır. Uçak tam ses hızına (saatte yaklaşık 1235 kilometre) ulaştığında, artık ses dalgaları uçağın önüne geçemeyecek kadar kalabalıklaşır. Bu dalgalar üst üste yığılarak ses duvarı adı verilen bir bariyer oluşturur.

Uçak bu duvarı aştığında, yani süpersonik hıza (Mach 1’in üzerinde) geçtiğinde, biriken enerji aniden serbest kalır. İşte bu ani boşalma, gök gürültüsü andıran yüksek basınçlı bir şok dalgası yaratır. Buna sonik patlama denir. Yerdeki insanlar bu patlamayı güçlü bir patlama sesi olarak duyar; pencereler sallanabilir, hatta bazen ince camlarda hasar oluşabilir.

İlk kez 1947’de Chuck Yeager, bir X-1 roket uçağıyla ses duvarını kırarak tarihe geçti. O günden bu yana süpersonik uçuşlar, özellikle askerî hava araçlarında rutin hâle geldi. Ancak sivil havacılıkta sonik patlamaların gürültü kirliliğine neden olması nedeniyle süpersonik uçuşlar hâlâ sınırlı.