Kımızın içinde ne var?

Kimiz: Eski Bir Türk İçkisinin Serüveni

Kimiz, Türk topluluklarının yüzyıllardır tükettiği geleneksel bir içecektir. Özellikle Orta Asya'da yaylak bölgelerde at sütünden yapılan bu fermente içecek, hem besleyici hem de hafif alkol oranı ile dikkat çeker.

İçeriğinde ortalama %2 alkol barındıran kimiz, doğal bir şekilde mayalanma sonucu oluşur. Bu mayalanma süreci sırasında sütteki şekerler laktik aside dönüşür. Kimizde %0,5-1,5 arası laktik asit yer alır; bu da içeceğe karakteristik ekşi tadını verir. Tat olarak, biraz ekşimiş ayranı andıran kimiz, aynı zamanda %2-4 süt şekeri (laktoz) ve yaklaşık %2 yağ içerir. Bu bileşim, içeceğin enerji açısından zengin olmasına neden olur.

At sütüyle yapılan kimiz, inek sütüyle yapılan kımızdan daha nadir ve değerli kabul edilir. Çünkü at sütü üretimi zordur ve verimi düşüktür. Kimiz, özellikle Kazak, Kırgız ve bazı Türk boylarında özel törenlerde, sağlık için ya da misafir ağırlamada kullanılmıştır.

19. yüzyılda Avrupa’ya tanıtıldığında, hem tıbbi hem de beslenme açısından ilgi görmüştür. Danova ve arkadaşlarının 2005 yılında yaptığı araştırmalara göre, kimiz sindirimi kolaylaştırıcı ve bağırsak florasını dengede tutucu etkiler taşıyabilir. Çınar’ın 1993 yılındaki gözlemlerine göre ise tadı, “ekşimiş ayran”a oldukça benzer.

Kimiz, yalnızca bir içecek değil; aynı zamanda bir kültür mirasıdır. Tarih boyu Türkler’in göçebe yaşam tarzıyla iç içe gelişen bu içecek, bugün hâlâ Orta Asya’da ve bazı kırsal kesimlerde özgün hâlini koruyor.