Osmanlıda itfaiyeye ne denir?

Osmanlı'da Yangına Karşı İlk Adım: Tulumbacılar

Tulumbacılar, Osmanlı İmparatorluğu'nda yangınla mücadele eden ilk düzenli itfaiye birimidir. 1720 yılında, o dönemin önemli askeri gücü olan Yeniçeri Ocağı'na bağlı olarak Dergâh-ı Âli Tulumbacı Ocağı adıyla resmen kurulmuşlardır. Bu tarih, İstanbul'da büyük yangınların sık yaşandığı bir döneme denk gelir; özellikle 1718'de yine harap edici bir yangın çıkmış ve bu olay, düzenli bir itfaiye teşkilatına duyulan ihtiyacı artırmıştır.

İlk başlarda sadece saray çevresini korumakla görevli olsalar da, zamanla tüm İstanbul’a yayılan tulumbacılar, yangına hızlı müdahale edebilmek için çeşitli mahallelere dağıtılmıştır. Adını kullandıkları alet olan "tulumbadan" alan bu görevliler, uzun borular ve basit pompa sistemleriyle yangınları söndürmeye çalışırdı. Yangın çıktığında, bir davul ya da zil sesiyle uyarı verilir, tulumbacılar hemen olay yerine koşardı.

Bu sistem, 19. yüzyıla gelindiğinde daha modern bir hâle gelir. Özellikle Sultan Abdülmecid Dönemi'nde itfaiye teşkilatı yeniden yapılandırılır ve Avrupa'daki örneklerden ilham alınarak daha etkili bir yapı kurulur. Ancak tulumbacı geleneği, bu gelişmelerin ardından da bir süre devam eder.

Tulumbacılar, sadece yangın söndürmekle kalmaz, olay yerlerinde sıhhiye hizmeti, kalabalık kontrolü ve hatta ilk yardım gibi görevleri de üstlenirdi. Bu yüzden Osmanlı toplumunda hem korkulan hem de güvenilen bir figür olurlar.

İstanbul'da günümüze kalan bazı tulumbacı mevkii adlarıyla anılan mahalleler, bu tarihi mesleğin izlerini taşımaya devam ediyor.