Se sA zarf-fiil eki mi?

“-sA” Ekini Anlamak: Kip mi, Zarf-Fiil mi?

-sA ekini günlük konuşmalarımızda çok sık kullanırız. “Gidersen haber ver”, “Yaparsan olur”, “İstersen beraber gideriz” gibi cümlelerde bu eki rahatlıkla fark edebiliriz. Peki bu ek aslında bir kip mi, yoksa bir zarf-fiil mi?

Dil bilimciler arasında bu konuda farklı görüşler olsa da, yaygın kabul edilen şu: -sA, kip eki sayılmaz. Çünkü kip ekleri genellikle bir eylemin gerçekleştiğini, tamamlandığını veya yargıyı ifade eder. Oysa “giderse” ya da “yaparsa” dediğimizde henüz bir yargı yoktur, bir şart, bir olasılık söz konusudur.

Aslında -sA ekini, bildirdiği anlam yönüyle ele almak daha doğrudur. Bu ek, cümlede şart, zaman ya da sebep bildirebilir. Örneğin: “Yağmur yağırsa ıslanırız” cümlesinde net bir şart ilişkisi var. “Gelirse sevinirim”de ise zaman ve aynı zamanda duygusal bir bağ var.

Öte yandan, -sA ekini, -arak/-ederek gibi zarf-fiillerle aynı kutuya koymak da tam doğru değil. Çünkü bu ek, fiili zarf sıfatı gibi kullanmamıza olanak sağlıyor ve cümlenin akışını değiştiriyor. Bu nedenle çoğu dil çalışmasında “şart/koşul” ek olarak adlandırılıyor.

Kısacası, -sA bir kip değil, anlamca şart, sebep ya da zaman bildiren bir ek. Dilimizdeki ince dokuyu anlamak için bu küçük ama güçlü ekleri doğru okumak büyük önem taşıyor.