Ses yüksekliği neye bağlı?

Ses Yüksekliği Nedir ve Ne ile Belirlenir?

Ses, çevremizdeki birçok olayda karşımıza çıkan doğal bir olgudur. Bir enstrüman çalındığında, biri konuştuğunda ya da bir kapı gıcırdadığında duyduğumuz sesler, aslında hava içinde yayılan titreşimlerdir. Bu titreşimlerin ne kadar "ince" ya da "kalın" duyulduğu, sesin yüksekliği ile ilgilidir.

Yüksek sesler, kuş cıvıltıları gibi tiz seslerdir. Düşük sesler ise davul ya da baz gitar gibi kalın, derin seslerdir. Peki bu farkı ne oluşturur? Cevap, ses dalgalarının saniyedeki titreşim sayısında, yani frekansında gizlidir.

Bir ses dalgası ne kadar çok titreşim yaparsa, o kadar tiz (yüksek) duyulur. Örneğin, ince bir nota yüksek frekansa sahipken, kalın bir nota düşük frekansa sahiptir. Bu nedenle ses yüksekliği, temelde frekans ile belirlenir. Frekans, hertz (Hz) birimiyle ölçülür. İnsan kulağı genellikle 20 Hz ile 20.000 Hz arasındaki sesleri duyabilir.

Öte yandan, aynı frekansta iki farklı sesin bile farklı kalın ya da ince gelmesi, sadece frekansla değil, aynı zamanda sesin tınısı ile de ilgilidir. Tını, sesin kaynağının yapısına, biçimine ve harmoniklerine bağlıdır. Mesela bir piyano ve bir keman aynı notayı çalsa bile, sesler farklı duyulur. Bu farkı yaratan şey de işte tınıdır.

Kısacası, ses yüksekliği titreşim sayısına yani frekansa bağlıdır. Ancak bir sesin nasıl duyulduğu, sadece yükseklikle değil, aynı zamanda tını gibi unsurlarla da şekillenir.