Zaruri haller nelerdir?

Zaruret Hali Nedir?

Bir kişinin kendi canı, malı ya da hakları adına ağır ve kesin bir tehlike ile karşı karşıya kalması hâlinde, başka bir yolla korunma imkânı bulunmuyorsa, bu tehlikeden kurtulmak amacıyla yaptığı eylemler zaruret hali olarak nitelendirilir. Ceza hukukunda bu durum, meşru müdafaadan farklıdır ama benzer şekilde cezadan muafiyet sebebi teşkil eder.

Zaruret hali, yalnızca kaçınılmaz bir riske karşı son çare olarak başvurulduğunda geçerli olur. Örneğin, yangın sırasında komşunun penceresinden atlayarak canını kurtarmak ya da bir hastanın tedavi edilmesi için ilaç çalmak gibi eylemler, bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak bu durum, eylemin orantılı ve kaçınılmaz olması şartına bağlıdır.

Yine bu hâl, "ıztırar hali" olarak da bilinir. Hukuk sistemimizde, kişinin asli olarak korumak istediği değer, tehlike anında daha baskın hâle gelirse, bu tür eylemler suç sayılmaz. Ancak dikkat edilmesi gereken en önemli husus, gerçekten başka bir çıkış yolunun bulunmamasıdır. Eğer elde alternatif bir çözüm varsa, zaruret hali kabul edilemez.

Kısacası, zaruret hali; ağır tehlike, başka bir çıkışın olmaması ve orantılı tepki gibi unsurları taşıyan bir hukuki mücbir sebeptir. Hâkimler bu tür durumları değerlendirirken hem olayın gerçek koşullarını hem de kişinin kaçınılmaz zorunluluğu dikkate alır. Bu nedenle her vaka ayrı değerlendirilir ve genelleme yapılmaz.