Dolaylı tümleci nasıl bulunur?

Dolaylı Tümleç Nasıl Bulunur?

Dolayly tümleç, cümlenin içinde kimin, nerede, nereye, ne zaman gibi sorulara cevap veren ve eylemin yöneldiği kişiyi ya da yeri belirten ögedir. Özellikle yüklem ve özneye dikkat edilerek tespit edilir. Cümlede dolaylı tümleç ararken şu sorulara yanıt aramak işe yarar: “Kim için?”, “Nereye?”, “Nerede?” gibi.

Örneğin, “Ahmet, dedesine hediye aldı.” cümlesinde “Ahmet” öznedir, “hediye aldı” yüklem. Burada “dedesine” kelimesi, verilen hediyenin yöneldiği kişiyi gösterir. “Kime hediye aldı?” sorusunun cevabı “dedesine” olduğundan, bu kelime dolaylı tümleçtir. Yine “Okula geç kaldım.” cümlesinde “Okula” kelimesi “Nereye geç kaldın?” sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir.

Bazen dolaylı tümleç, belirli edatlarla (gibi, için, kadar, doğru, doğruya, karşı, göre, doğru, salın, oranla, çevresinde, etrafında, boyunca, yönünde, karşın, karşı, tarafa, doğruya, doğrultusunda, izinde, doğrultusunda, uyan, uyma, göre, ait, karşı, kadar, kadarına, kadarıyla, kadarı, oranında, oranında, kadarıyla, etrafında, çevresinde, boyunca, yönünde, tarafa, doğrultusunda, izinde, uyan, uyma, göre, ait) birlikte gelir. Bu edatlar, dolaylı tümlecin işaretçileri olabilir.

Özne ve yüklemle uyum içinde olan bu öge, cümlenin anlam bütünlüğünü artırır. Dolayısıyla bir cümlenin nasıl kurulduğunu anlamanın ilk adımı, dolaylı tümleci doğru tespit etmektir.